Şubat ayının son gününde başlayan savaş üçüncü haftasını geride bırakmak üzere. Başkent Tahran başta olmak üzere çok sayıda İran kenti güçlü şekilde vuruldu. İran’ın yanıtı İsrail’in yanı sıra ‘daha kolay hedef’ gördüğü Körfez ülkeleri üzerinden geldi.
İlk günden bu yana askeri hedefleri, stratejik kimi noktaların vurulmasını ya da Hürmüz Boğazı’nı sıkça konuştuk. Ancak ikinci haftadan itibaren taraflar karşıdakini ‘pes ettirebilmek’ adına sivil altyapıları da yönelmeye başladı.
Örneğin İran’ın stratejik bir limanı vurulduğunda yanıt olarak dünyanın LNG merkezi olarak kabul edilen Katar’daki enerji üssünün alevler içinde kaldığını gördük. Bu adımların elbette sahayı doğrudan etkileyen hızlı çıktıları var. Ancak asıl mesele yıllar sonra bile sancıları hissedilecek sıkıntıların tohumunun ekilmesinde.
Enerji Uzmanı Mehmet Doğan, vurulan kritik altyapı tesislerinde eskiye dönmenin ne kadar zor ve pahalı olduğunu, bir o kadar da zaman gerektirdiğini detaylıca anlattı.
[Vurulan enerji merkezlerinin küresel ekonomiye milyarlarca dolarlık faturası olacağı konuşuluyor.]
“Yapay zekayla birlikte sistem zaten zora girmişti”
Aslında bugün yaşanan kimi zorlukların savaştan önce başladığını söylüyor Doğan. Yapay zekanın artan etkisiyle birlikte enerji ekipmanlarındaki tedarik zincirinde kırılmaların yaşandığı bilgisini paylaşıyor.
Eskiden veri merkezlerinin şimdiki kadar son derece yüksek enerji miktarlarına ihtiyaç duymadığını hatırlatıyor. Ancak milyarlarca işlem yapan yapay zekayla birlikte bu tablonun tersine döndüğünün altını çiziyor. Yapay zeka veri merkezlerini besleyecek enerji altyapısının hazır olmadığını da ekliyor.
Haliyle bu veri merkezlerini kuran dev teknoloji şirketleri de çareyi ‘kendi göbeklerini kesebilmekte’ buluyor. Bu noktada “O zaman kendi türbinlerimizi kuralım, enerjimizi üretelim ve kimseye bağlı olmayalım.” tarzı bir yol haritası çıktığını anlatıyor Doğan. İşte bu nedenle türbin başta olmak üzere enerji üretimine dair bu çok yoğun talebin zaten savaş başlamadan önce dengeleri alt üst ettiğini kaydediyor.
[Gaz türbinlerinin yapımı için üreticileri 4-7 yıl arasında süreye ihtiyaç duyuyor.]
Üretim ve teslim süreleri uzun yıllara yayıldı
Mehmet Doğan, şimdilerde denkleme İran-İsrail-ABD arasındaki savaşın da girdiğini söylüyor. Katar’da bulunan ve dünyanın en büyük LNG tesisi olarak kabul edilen Ras Laffan’ın vurulmasını değerlendirirken sadece bugünü değil gelecek yılları da detaylandırıyor:
“Katar burada LNG üretmek için doğalgazı soğutuyor. Ve bunu da gaz türbini ve kompresörle yapıyor. Tesiste gaz türbini de içeren ‘train’ adı verilen ünitelerin zarar gördüğü açıklandı.
Mevcut tabloda büyük ölçekli bir gaz türbini için üreticiler en az 6-7 sene sonraya teslim tarihi veriyor. Daha küçüklerde bu süre 4 yıla düşüyor. Teslim aldıktan sonra montaj ve deneme süreçleri için de zamana ihtiyacınız oluyor.
İran, İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ya da diğer ülkeler… Hiçbiri için fark etmiyor. Savaş bugün bitse bile bahsettiğim ülkelerin zarar gören enerji altyapılarını yerine koyabilmeleri çok uzun yıllar sürecek.
Yapay zekanın bozduğu küresel enerji denklemine bir de savaş eklendi. Nüfusu 90 milyonu geçen İran’ın gaz-elektrik altyapısını yok etmek, onların da Körfez ülkeleri üzerinden buna cevap vermesi gibi ihtimaller cini şişeden çıkarır.
ABD Başkanı Trump ‘İran’ın tüm elektrik üretim altyapısını vururuz’ dedi. Bu son derece tehlikeli bir kapının ardına kadar açılması anlamına gelir. Eğer bu sınır bir geçilirse dünya hiçbir şekilde toparlayamaz. Umarım bunlar yaşanmadan bir şekilde barış sağlanır ve herkes rahat bir nefes alır.”
8.6ºC
Ankara
