Çocuklar neden kitaptan uzaklaşıyor?

Kitap okumayı sıkıcı bulan bazı çocuklar, dijital oyunlar ve videolar karşısında saatlerini geçirebiliyor. Aileler ise çocuklarına kitap okuma alışkanlığı kazandırmak için farklı yollar deniyor. Kimi ödül veriyor, kimi sürekli okumalarını hatırlatıyor. Ancak bu çabalar her zaman karşılık bulmuyor.

Peki çocukları kitaplardan uzaklaştıran ne? TRT Çocuk'ta Uzman Psikolog Şehitnur Zülfikar, kitap okuma alışkanlığı kazandırırken yapılan hataları ve ailelerin neler yapabileceğini anlattı.

Dijital oyunlar neden kitaplardan daha cazip?

Kitap okumak, dikkati bir konuya vermeyi ve hikayeyi takip etmeyi gerektiriyor. Dijital oyunlar ve kısa videolar ise çocuklara çok daha hızlı bir eğlence sunuyor.

Zülfikar, çocukların kitap okumayı neden sıkıcı bulduğunu şöyle açıklıyor:

"Günümüzde çocuklar gerçekten ciddi oranda kitap okumayı sıkıcı buluyorlar. Çünkü etrafta özellikle tablet, telefon, bilgisayarda ulaştıkları dijital oyunlar kısa sürede çok eğlenceli, haz dolu bir dünya sunuyor onlara. Ama kitap okumak daha uzun süreli bir hafızayı ve dikkati gerektirdiği için oraya gitmeyi istemiyorlar."

Kitap okuması için ödül vermek işe yarıyor mu?

Çocukları kitap okumaya teşvik etmek isteyen ailelerin başvurduğu yöntemlerden biri de ödül vermek. Ancak Zülfikar'a göre bu yöntem sanıldığı kadar etkili değil.

"Evet ama çok da işe yaramıyor ödül vermek. Çünkü aslında biraz sabırlı olmayı öğrense hem ebeveynler hem de çocuklar kitap okumanın kendisi ödül. uzun sürede o ödüle ulaşmış oluyor. Tıpkı spor gibi. Şimdi çocuklar da ilk başta spor çok yapmak istemiyorlar ama yaptıktan sonra keyif almaya başladıkları için yaptıkça yapısı geliyor oluyor. Ama aynı şey aslında kitaplar için de geçerli. Okudukça okuyası gelecek her çocuğun."

Özellikle ilkokul ve ortaokul çağındaki çocuklarda, okuma alışkanlığı kazanmanın ilk aşaması aileler için zorlayıcı olabiliyor.

Zülfikar, bu süreçte yapılan hataları da anlatıyor:

"Israrcı olmak, sürekli ikna etmeye çalışmak, baskıya bazen kayması, oku sonrasına tablet vereceğim diye aslında bir koşula bağlamak. Yani bir alan açmak farklı bir şey ama sonrasında ödül gibi gözüken şartlandırmaları, kaydırmaları başka bir şey. Burada bir de tabii kendi çocukluklarıyla da kıyaslama yapıyorlar. Biz çocukken daha çok okuyorduk bak sen okumuyorsun gibi birazcık azarlamaya da kayabiliyor ama dönem farklılığını da yakalamak gerekiyor."

Çocukların sıkılmasına da izin verilmeli

Çocukların kitap okumaya yönelmesi için her boş anlarının bir etkinlikle doldurulmaması da önemli. Zülfikar, evde telefon, tablet ve bilgisayardan uzak geçirilen zaman dilimleri oluşturulabileceğini söylüyor:

"Burada en iyisi biraz çocuğa alan açmak olabilir. O da sınırlamak. Yani telefon, tablet, bilgisayar artık o dijital alanı biraz uzak tutmak. Nasıl okulda, okul saatinde, derslerde ulaşamamış oluyorlar. Evde de bir süre ona ulaşamadıkları bir saat belirlenebilir. O saatte çocuk sıkılacak. Sıkıldığında da ne üretebilir yaratıcı? Ve kitaba gidecek bir müddet sonra. İlkten okuması zor olacak ama okudukça daha iyi okumaya başlayacak. Daha hevesli okumaya başlayacak."

Sesli kitap mı, basılı kitap mı?

Kitap okumak istemeyen çocuklar için sesli kitaplar da bir seçenek olabilir. Ancak her çocuk aynı yöntemle daha iyi öğrenmiyor.

Zülfikar, özellikle dinleyerek daha kolay anlayan çocuklar için sesli kitapların değerlendirilebileceğini anlatıyor:

"Sesli kitaplarda dinleyerek de iyi anlayan çocuklar olabiliyor. Yetişkinlerde de öyle. Hatta bazen dikkat eksikliği, hiperaktivitelerde o dinleme eğilim, başka bir işi de fiziksel yapıyorken dinlemek daha etkili olabiliyor onlarda anlamaları açısından."

Çocuğun dinlerken mi yoksa okurken mi daha iyi anladığının gözlemlenmesi gerekiyor. Sesli kitapların yanı sıra özellikle okumayı yeni öğrenen çocukların kitapları yüksek sesle okuması da yararlı olabilir.

Anne ve babanın elinde kitap mı, telefon mu var?

Peki evde hiç kitap okunmuyorsa çocuktan düzenli olarak kitap okumasını beklemek ne kadar gerçekçi?

Zülfikar, çocukların yetişkinlerin davranışlarını örnek aldığını hatırlatıyor:

"Anne ve baba kendisi hiç okumayıp elinde telefonunu reels kaydıran bir halde durup çocuğuna e hadi sen kitap oku diyorsa bu hiç etkili olmaz. Çünkü aynen diş fırçalamak gibi yani kendileri fırçalamayıp çocuğa fırçala diyorlarsa fırçalamıyorlar. O yüzden görerek öğrenme çok etkili çocuklarda."