Çok Bulutlu 13.1ºC Ankara
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyonkarahisar
  • Ağrı
  • Aksaray
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Ardahan
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bartın
  • Batman
  • Bayburt
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Düzce
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkari
  • Hatay
  • Iğdır
  • Isparta
  • İstanbul
  • İzmir
  • Kahramanmaraş
  • Karabük
  • Karaman
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırıkkale
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kilis
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • Mardin
  • Mersin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Osmaniye
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Şanlıurfa
  • Şırnak
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Uşak
  • Van
  • Yalova
  • Yozgat
  • Zonguldak
Dünya
AA 19.11.2026 09:01

IEA: Benzeri görülmemiş bir şok, enerji dünyasını yeniden şekillendiriyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki savaş sonrasında Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik akışının büyük ölçüde kesintiye uğramasıyla enerji piyasalarında yaşanan "benzeri görülmemiş şokun" sektörü yeniden şekillendirdiğini ve bu krizin süresinin değişimin boyutunu belirleyeceğini bildirdi.

IEA: Benzeri görülmemiş bir şok, enerji dünyasını yeniden şekillendiriyor

IEA, yıllık Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporunu yayımladı. Rapor, olağanüstü belirsizliklerin yaşandığı bu dönemde enerji sektörünün izleyebileceği olası yollar hakkında bilgi sunmak amacıyla tüm yakıt ve teknolojilere ilişkin güncel verileri ve modellemeleri içeriyor.

Rapora göre, dünyanın dört bir yanındaki ülkeler "tarihin en büyük enerji arz şoku" ve bir dizi başka riskle karşı karşıya kalırken, piyasalarda olası senaryoların çeşitliliği artıyor. Hükümetlerin, bu gelişmelere karşı alacağı kararların, küresel enerji görünümünü gelecek yıllar boyunca şekillendirmesi bekleniyor.

Enerji krizine karşı alınan önlemler veya izlenen yollardan bağımsız gelir ve nüfus artışına paralel olarak ulaşım, ısıtma, soğutma ve bilgi işlem gücü gibi enerjinin sağladığı hizmetlere yönelik talebin artacağı öngörülüyor.

Küresel sıcaklıkların yükselmesi de talep artışını tetikliyor. Bu nedenle, binaları soğutmak için gereken enerji ihtiyacının tarihte ilk kez binaları ısıtmak için gereken enerji ihtiyacını aştığı tahmin ediliyor.

Ülkeler stratejilerini gözden geçiriyor

Talep artışı devam ederken, Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik kesintisi birçok ülkeyi kırılganlıklarını azaltmak ve enerji maliyetlerini daha karşılanabilir seviyelere çekmek amacıyla enerji stratejilerini gözden geçirmeye yöneltti.

Ülkelerin krize verdiği yanıtlar farklılık gösterse de bazı ortak eğilimlerin ortaya çıktığı görülüyor. Bu eğilimler arasında, enerji arz kaynaklarının, ticaret rotalarının, yakıt bileşimlerinin ve teknoloji tedarik zincirlerinin daha fazla çeşitlendirilmesi, ülke içinde mevcut enerji kaynaklarına daha fazla öncelik verilmesi ve elektrifikasyonun daha hızlı ilerletilmesi öne çıkıyor.

Rapora göre, Hürmüz Boğazı'ndan deniz taşımacılığına yönelik ciddi risklerin uzun süre devam ettiği bir senaryoda yeni alternatif boru hatlarına, alternatif arz kaynaklarına ve ithalatçı ülkelerin talebi başka kaynaklara yönlendirmesine yönelik yatırımlar, boğazdan geçen petrol akışına duyulan ihtiyacı kriz öncesindeki günlük 20 milyon varil seviyesinden 2030'da 8,5 milyon varile, 2035'te ise 2 milyon varilin altına indirebilir.

Ancak bu "uç senaryoda" bile Orta Doğu, uluslararası piyasalara petrol ihraç eden dünyanın en büyük bölgesi olmayı sürdürecek. Bu durum, bölgenin küresel enerji güvenliği açısından hayati konumunun altını çiziyor.

Dönüşümde yenilenebilir ve nükleer enerji öne çıkıyor

Öte yandan, ülke içindeki enerji kaynaklarına dönüşümden en fazla yarar sağlaması beklenen kaynaklar, başta güneş fotovoltaik teknolojisi olmak üzere yenilenebilir enerji ve nükleer enerji olarak görülüyor.

Rapordaki senaryoların tamamında bu kaynakların güçlü büyüme kaydetmesi bekleniyor. Enerji verimliliği ve biyoyakıtlar da bazı ülkelerde yerli fosil yakıtlarla birlikte daha fazla önem kazanabilir.

Bu durum özellikle Asya'da kömür açısından geçerliliğini koruyor. Bölgede petrol ve doğal gaz ithal eden birçok ülkenin önemli yerli kömür kaynaklarına sahip olması, enerji güvenliği kaygılarının hükümetleri kömüre daha uzun süre bağımlı kalmaya yöneltebileceği anlamına geliyor.

Elektrifikasyon hız kazanıyor

Aynı zamanda mevcut kriz, ekonominin genelinde elektriğin daha fazla kullanılmasına yönelik dönüşümü hızlandırıyor.

Rapora göre, 2019'dan bu yana küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı ve toplam enerji talebinin iki katı hızda büyüdü. Bu artışta sanayide elektrik motorlarının, ev aletlerinin, klimaların, elektrikli araçların, ısı pompalarının ve veri merkezlerinin yaygınlaşması etkili oldu.

Elektrik talebinin 2035'e kadar daha da hızlı büyümesi ve elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının incelenen tüm senaryolarda küresel ölçekte yüzde 30'a yaklaşması bekleniyor.

Yakıt fiyatlarındaki dalgalanma, elektrifikasyonun stratejik önemini daha da artırıyor. Krizden etkilenen bazı ülkelerde elektrikli teknolojilerin satışlarında keskin artışlar yaşanırken güneş panelleri ve bataryaların ticareti de hızlandı, elektrikli araç satışlarında ise belirgin yükseliş görüldü.

Orta Doğu'daki çatışmanın ne kadar süreceğine ve nasıl sonuçlanacağına, ayrıca Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışına etkilerine ilişkin belirsizlik ne kadar uzun sürerse, hükümetlerin çeşitlendirme, ülke içinde mevcut kaynaklardan yararlanma ve elektrifikasyon yönündeki yeni tercihlerini kalıcı politika değişikliklerine dönüştürmesi de o kadar olası hale geliyor.

Orta Doğu'daki çatışmanın kesin biçimde sona ermesi halinde petrol ve doğal gaz piyasalarında yaşanabilecek gelişmeler dikkate alındığında, piyasada birbirine zıt dinamiklerin devreye girebileceği değerlendiriliyor.

Özellikle gecikmiş bir sıvılaştırılmış doğal gaz arz dalgasının piyasaya ulaşmasıyla küresel petrol ve doğal gaz arzı güçlü biçimde toparlanabilir. Bu durum, stoklar yeniden doldurulurken dahi fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturarak petrol ve doğal gaz piyasalarını alıcıların daha avantajlı olduğu bir konuma getirebilir.

Bununla birlikte, özellikle elektrifikasyonun hızlanması gibi talep tarafındaki yapısal değişimler, her iki yakıta ilişkin görünümü de önemli ölçüde değiştirebilir.

Krizin başka önemli sonuçları da var

IEA'ya göre, krizin başka önemli sonuçları da olacak. Kriz, özellikle gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde enerjiye erişim alanında yakın dönemde kaydedilen ilerlemeyi tersine çevirme riski taşıyor.

Elektriğe ve temiz pişirme olanaklarına erişim 2025'te hızlanmıştı ancak 2026'da yükselen yakıt fiyatları ve arz sıkıntıları, bu alandaki ilerlemenin yavaşlamasına yol açabilir.

Kriz, düşük emisyonlu enerji teknolojilerinin küresel ölçekte benimsenmesini hızlandırabilecek olsa da mevcut veya açıklanmış politikalara dayalı senaryoların öngördüğü 2,5 ila 2,9 derecelik sıcaklık artışı ve 1,5 derece hedefiyle uyumlu bir yol arasında hala büyük bir fark bulunuyor.

"Enerji güvenliği ve dönüşümü hedefleri, hiçbir zaman bugünkü kadar örtüşmemişti"

IEA Başkanı Fatih Birol, rapora ilişkin değerlendirmesinde, Hürmüz Boğazı kaynaklı kesintinin sistemde "büyük bir şoka" yol açtığını belirterek, "Enerji sektörü ve küresel ekonomi kayda değer bir dayanıklılık göstermiş olsa da kriz ne kadar uzun sürerse etkileri de o kadar derin olacaktır. Enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesini sağlayacak inandırıcı bir yol göremiyorum." ifadelerini kullandı.

Birol, bu yılki WEO'nun mevcut çalkantıların ötesine geçerek farklı enerji senaryolarını incelediğini anımsatarak, şöyle devam etti:

"Hiçbiri birer tahmin niteliği taşımayan birden fazla senaryo ve kapsamı benzeri görülmemiş bir analiz sunan rapor, ülkelerin bundan sonraki adımlarını değerlendirirken başvurabilecekleri bir kaynak olabilir. Ayrıca ülkelerin karşı karşıya olduğu zorlu tercihleri de ortaya koyuyor. Daha yüksek enerji güvenliği arayışındaki ülkeler, bir bağımlılığın yerine başka bir bağımlılık koymamaya dikkat etmeli. Bununla birlikte, geleceğe ilişkin umut veren bir gelişme olarak enerji güvenliği ile enerji dönüşümü hedefleri hiçbir zaman bugünkü kadar örtüşmemişti."

Mevcut krizin yarattığı baskıların gelecek on yıllarda enerji güvenliği, sürdürülebilirliği ve refahı şekillendirecek tercihlerin önüne geçmemesi gerektiğinin altını çizen Birol, "Ülkeler, kendi kaynaklarını, koşullarını ve önceliklerini yansıtan farklı yollar izleyebilir. Ancak hepsinin daha güvenli, karşılanabilir maliyetli ve sürdürülebilir bir enerji sistemi kurmak ve bu hedefe ulaşmak için etkili işbirliği yapmak konusunda ortak çıkarı var." değerlendirmesinde bulundu.

Sıradaki Haber
Çin ve ABD liderleri, APEC Zirvesi'nde bir araya geldi
Yükleniyor lütfen bekleyiniz