Son bir video daha…İzlemeyi neden bırakamıyoruz?

Cep telefonlarından “video kaydırma” alışkanlığı giderek yayılıyor. Kısa videolar arasında gezinirken dakikalar, saatler uçup gidiyor…. Birbirini takip eden içerikler, sosyal medya kullanımını günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası haline getiriyor.

Peki, kısa videolar neden bu kadar ilgi çekiyor? İzlemeyi bırakmayı zorlaştıran mekanizmalar neler? Fark etmeksizin zamanımızı ekran başında geçirmemize neden olan bu alışkanlığın arkasında nasıl bir psikoloji var? Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Dr. Süreyya Kitapçıoğlu’yla merak edilen sorulara yanıt aradık.

[Fotoğraf: Depo Photos]

Sosyal medya platformları nasıl tasarlanıyor?

Sosyal medya içerikleri, kullanıcıların bu platformlarda daha fazla zaman geçirmesini sağlayacak şekilde tasarlanıyor. Dr. Kitapçıoğlu bunun altını çizerek başlıyor söze. “Sistem buna göre dizayn edildiği için siz de istemsiz olarak bu sistemi kullanan bir parça olarak, buna maruz kalıyorsunuz ve yapmak zorundaymış gibi hissediyorsunuz. Bir tanesini geçmeden diğeri otomatik olarak geliyor” diyor ve devam ediyor:

“Aralıklı pekiştireç, yani aralıklı ödüllendirme sistemi vardır sosyal medya dizaynı yaparken. Siz bir videoyu kaydırınca aslında birkaç tane istemediğiniz video, ardından da bir istediğiniz video ile beraber sizin algoritmanıza hakim olunuyor. Aralıklı olarak sizi orada tutmak adına bir sistem dizayn ediliyor.”

[Fotoğraf: Depo Photos]

Kısa videolar bir kaçış yolu mu?

Kısa videolar, boş zamanları değerlendirmenin yollarından biri haline geldi. İşten eve gelindiğinde, dinlenmek için vakit ayrıldığında ya da gün içinde kısa bir mola verildiğinde hemen sosyal medya akla geliyor. Dr. Kitapçıoğlu bu noktada, “Aslında çoğu kişinin kullanma amacı kaçma… Kaçış niyeti olunca otomatikman bizi bağımlılık yapıcı bir döngüye de dönüşüyor” tespitinde bulunuyor.

Sosyal medya platformlarındaki algoritmalar da bu alışkanlığı besliyor. Uygulamaların beyindeki ödül sistemini anlık olarak uyarması, kullanıcıların ekran başında daha fazla vakit geçirmesine neden oluyor.

[Fotoğraf: Depo Photos]

Sosyal medya kullanımı ne zaman riske dönüşüyor?

Kısa video izlemek tek başına bir sorun değil… Ancak uyku, iş, aile hayatı ve sosyal ilişkiler bundan etkilenmeye başladığında risk ortaya çıkıyor. İlk olarak hangi uygulamada ne kadar vakit geçirildiğine bakılması gerektiğini belirten Dr. Kitapçıoğlu, “İkinci adım ise aslında neyin yerine kullandığınız... Eve gittiniz, işinizi gücünüzü bir kenara bıraktınız. Onun yerine sosyal medya platformlarında vakit geçiriyorsanız, işlevsellik bozucu olduğu için, orada bir saat dahi olmak risktir” diyor.

Bu noktada çocuklara da ayrı bir parantez açmak gerekiyor… Çocuklar arkadaşlarıyla oynamamaya, dışarı çıkmamaya ve sosyal aktivitelere katılmamaya başlayabiliyor. Akademik başarılarında da gerileme görülebiliyor. “Burada bir soru işareti koymaya başlamak lazım; bir şeyler yolunda gitmiyor demektir” diyen Dr. Kitapçıoğlu, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Yaş büyüdükçe, akademik hayat biraz daha gündeme geliyor. Okula gitmek istememe, derste dikkatin dağılması, uyuklama gibi geri bildirimler görülüyor. Üniversite döneminde evden çıkmak istememe, arkadaşlık ya da sosyal ilişkiler kurmak istememe gibi sorunlar yaşanıyor.”

Yetişkinlik döneminde ise bu alışkanlığın sonuçları daha ciddi boyutlara ulaşabiliyor. Sosyal medyada geçirilen uzun zaman aile ilişkilerini olumsuz etkileyebiliyor, eşler arasında sorunlara yol açabiliyor. İş hayatında da aksamalara neden olarak kişinin işini kaybetmesine kadar varan sonuçlar doğurabiliyor.

[Fotoğraf: Depo Photos]

Kısa video alışkanlığı nasıl kontrol altına alınır?

Zamanımızı çalan, günlük hayatımızı, hata işimizi etkileyen bu alışkanlık nasıl kontrol altına alınabilir? Yine Dr. Kitapçıoğlu’na kulak veriyoruz:

“Önce bunun adını koymak lazım... Ardından herkesin kendine ait bir sistemi belirlemesi gerekiyor. Şimdi sizlerin iş akışı sebebiyle kullandığı süreç farklıdır, benim kullandığım sürecim farklıdır. Bu sebeple neyin yerine kullanıyorsam, eğer ki ben işimi gücümü bırakıp kullanıyorsam, önce bunu fark edeceğim. Ve orada yavaş yavaş değişimlere gitmeye başlayacağım.”

Uygulamalarda geçirilen süreyi takip etmek, bildirimleri kapatmak ve bazı uygulamalara ara vermek kontrolü sağlamak için başvurulabilecek yöntemler arasında. Kullanım alışkanlığını değiştirmekte zorlanılan durumlarda ise uygulamayı bir süreliğine telefondan kaldırma önerisi yapılıyor:

“Hangi uygulamada ne kadar vakit geçiriliyorsa, hangi amaçla vakit geçiriliyorsa, bunun adı koyularak müdahale daha kolay olur.”