Beklenen son yine gerçekleşti ve ABD ile İsrail bir kez daha İran’ı vurdu. Her ne kadar ilk günkü saldırılara ‘geçmişe göre düşük yoğunluklu’ gibi görünse de saatler sonra ortaya çıkan tablo işlerin pek de öyle olmadığını gösterdi.
İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney saldırılarda kızı, damadı ve torunuyla birlikte hayatını kaybetmişti. Sadece Hamaney de değil İran Savunma Bakanı, Genelkurmay Başkanı, Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı, Savunma Konseyi Genel Sekreteri gibi çok sayıda üst düzey isim de öldürülmüştü.
[Hamaney'in resmi konutuna çok sayıda füze atıldığı ve toplantıya katılan neredeyse herkesin hayatını kaybettiği açıklanmıştı.]
İran’ın yeni lideri kim olacak?
İran Uzmanı Dr. Mehmet Koç, bu soruya cevap verirken önemli bir bilgiyle başlıyor. Bu makamın sahibinin İran’da hem Devrim Lideri hem Başkomutan hem de ülkenin en yüksek siyasi otoritesi olarak iç ve dış politikayı belirleyeceğinden bahsediyor.
Hamaney’in hedef alınmasını ‘İran’ın bugüne kadar sürdürdüğü politikaların bitirme hamlesiydi’ cümlesiyle özetliyor Koç. ABD ve İsrail’in bu hamleyle Devrim Rehberi Hamaney’in 35 yıllık politikalarını sonlandırmayı hedeflediğinin altını çiziyor.
Koç’a göre en tepedeki ismin hedef alınması ‘yeni bir liderle yeni bir gelecek’ ihtimalini de akıllara getiriyor. ABD ve İsrail’in rejim değişikliği seçeneğinden önce en önemli aktörü değiştirerek sistemi içeriden yapısal dönüşüme zorlamayı hedefliyor.
Ancak İran’ın Hameney sonrası hızla karar alması ve Geçici Liderlik Konseyine Hameney çizgisindeki Ayetullah Ali Rıza Arafi’yi seçmesi bu noktada öne çıkıyor. Koç’a göre Tahran’ın bu adımı sürecin ABD ve İsrail’in birincil hedefi doğrultusunda gelişmediğini gösteriyor.
İran’ın tutumu bu minvalde devam ederse ABD ve İsrail İran’da rejim değişikliğini ‘öncelikli hedef’ olarak göreceğini ifade ediyor Koç. Ancak bunun da İran’a kara gücü indirmeden mümkün gözükmediğine dikkati çekiyor.
“Eğer yeni gelen isim de geçmiş politikalardan vazgeçmezse savaş devam eder. Sonraki liderler de ABD ve İsrail’in açık hedefi olur.” diyor Koç.
[İran'da Ali Rıza Arifi isminin öne çıkması, sürecin ABD ve İsrail'in planladığı gibi gitmediğini gösteriyor.]
“İran bir yol ayrımında”
Gelecek isimden ziyade daha geniş bir perspektiften bakmak gerektiğinin altını çiziyor Mehmet Koç. Bu noktada İran’da hem siyasi elitler nezdinde hem toplumsal tabanda derin bir kutuplaşma söz konusu olduğunu dile getiriyor. İki tarafın da birbirini ‘reddedecek’ duruma geldiğini ve bunun da günün sonunda İran’ı daha da riskli bir noktaya sürüklediğini anlatıyor.
İran’ın iç dinamikleri gözetilmeden ‘ille de devrim’ diye tutturulmasının ülkeyi kaosa ve iç çatışmaya sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor Koç. Ve şöyle devam ediyor:
“Süreç sıfır toplamlı bir oyuna doğru gidiliyor. Kazananı olmayan bir oyun. İki tarafın da kaybedeceği bir sürece tanıklık edebiliriz”
Günün sonunda İran küresel değil bölgesel bir aktör. Ve büyük güçler arasında bazen bir ‘al-ver’ aracına dönüşebiliyorsunuz. Şimdi herkes Rusya ve Çin’e işaret ediyor. Ancak İran bu iki ülke için hiçbir zaman ‘stratejik ortak’ seviyesine gelmedi.
Tahran yönetimi devrimden sonra tam bağımsızlığı hedefleyen ‘Ne doğu ne de Batı’ diye bir yol çizdi kendine. Ancak günün sonunda bu onun en kırılgan sorunu oldu. İran askeri ve güvenlik anlamda küresel ittifaklarda doktrinel düzeyde bir ittifaka dahil olmadı. Ve bugün o tercihsizliğin sonucunu tek başına kalarak ödüyor.”
[Uzmanlar, siyasi elitlerle halk arasındaki kutuplaşmanın ciddi sonuçları olabileceği görüşünde.]
“İran için sancılı günler başlayabilir”
Günün sonunda İran’ın ‘savunmamızı da tek başımıza üstlenebiliriz’ hatasında ısrar ettiğini vurguluyor Koç.
Gelinen noktada İran’ın ‘savunmasız kaldığı’ gerçeğine işaret edip, “Yeni dini lider de büyük ihtimalle Batı’ya karşı bir pozisyon alacak. İçerideki güç unsurlarını kendi yanına çekmek isteyecek. ABD ve İsrail, İran’daki iç dinamikleri de yerinden oynatmayı hedefleyecek. Endişem, İran’da yukarıda da bahsettiğim gibi hem siyasi elitler arasında hem toplumsal tabandaki derin kutuplaşma sonunda çok sancılı bir dönemin başlaması.” diyerek sözlerini tamamlıyor.
10ºC
Ankara
