Araçlar insan yaşamına girmeye başladığından beri sürücü, yolcu ve yaya güvenliği en önemli konulardan biri olmayı sürdürüyor. 1930’larda başlayan ‘otomotiv güvenlik sistemleri’ çalışmaları 100 yılda önemli bir mesafe kaydetti.
Eskiden yol ve şerit düzenlemeleri yapılmadığı için araçların oluşturdukları tehlikeler, kazalara ve beraberinde şikayetlere, yasaklama taleplerine neden oldu.
İlk güvenlik önlemi: Fren
Carl Benz’in 1886 yılında ilk otomobil kabul edilen aracın patentini alması ve 1908 yılında Henry Ford’un ‘halk tipi’ T modelini seri üretime başlamasıyla, güvenlik önlemleri de hızla gelişmeye başladı. İlk otomobillerde yegane güvenlik önlemi frendi. Bugün için inanılması güç gelse de ilk araçlarda far ya da sinyal yoktu. 1951’de hidrolik direksiyon, 1958’de hız sabitleyici gibi yenilikler geldi. İlginç bir şekilde ilk emniyet kemeri 1903 yılında kullanılmış olsa da bugünkü yaygın üç noktadan güvenlik sağlayan emniyet kemeri 1959 yılında icat edildi.
ABS ve daha sağlam frenler
1971 yılında kilitlenme karşıtı fren sistemi (ABS) devreye girdi ve frenler daha emniyetli hale geldi. 2000 yılında daha önce ABD ordusunun tekelinde tuttuğu uydu navigasyonu, sivil araçlarda da kullanılmaya başlandı. 2010’u yıllarda ise hız sabitleyici ve şerit ortalama özelliğine sahip otomobiller yollarda sıklıkla görülür oldu. Artık otomobil, yakında bir başka araç varsa, şerit değiştirmeye bile izin vermeyebiliyor.
Mekanikten, elektroniğe dönüşüm
İlk güvenlik önlemleri mekanik sistemlerdi. Zaman içinde hidrolik fren sistemlerine geçildi. Fren balatalarında sürtünme malzeme teknolojisi gelişti. “Kaza önlenemiyorsa, sürücü ve yolcuları koruma mantığının bir sonucu olarak araç gövdeleri çelik iskeletlerle kuşatılırken, içi de sadece sürücü değil, yolcular için de hava yastıkları ile donatıldı. Ayrıca aracın çarpışmayı emmesini ve içindekilere en az şekilde yansıtmasını sağlayacak kaporta ve donanım değişiklikleri yapıldı. Araçların virajda savrulmaması, rüzgardan etkilenmemesi için yeni teknolojiler üretime eklendi.
Çarpışma testleri
1950’lerde başlayan çarpışma testleri zamanla sektör standardı haline geldi. 1966’da ABD’de Milli Taşımacılık Güvenliği kuruldu. Avrupa’da, 1997 yılında Avrupa Yeni Otomobil Değerlendirme Programı (European New Car Assessment Programme – Euro-NCP) devreye girdi. Böylece güvenlik testleri, üretici firmalar değil, bağımsız kuruluşlar tarafından yapılmaya başlandı.
2000’lere doğru büyük değişim
Şerit takip asistanı, adaptif hız sabitleyici, otomatik acil frenleme, kör nokta uyarısı, trafik işareti tanıma gibi sistemler 2000’lere girilirken araçlarda görülmeye başlanmıştı. Böylece araçlardaki güvenlik daha fazla artırılmış ve kazaların önüne geçilmesi yönünde bir adım daha atılmış oldu. Günümüzde üretilen araçlar, yayayı, bisikletliyi, kavşağı insan gözünden daha önce ayırt edebiliyor ve önlem alabiliyor.
2010’dan sonra yapay zekâ
2010’lardan itibaren ise sürücüler yerine düşünen, önlemleri alan araçlar görülmeye başlandı. Sürücünün yüz ifadesini takip eden ve uyuyorsa uyandıran, uzun süre araç kullandıysa ‘dinlenmesi için’ uyaran yapay zekâ destekli sistemler devreye girdi. Araçlar sürücüyü tanır ve konfigürasyonu ona göre düzenler hale geldi. Uzaktan ulaşılabilen ve kontrol edilebilen araçlar, sürücünün araç üzerinde ‘tek karar verici’ olmaktan çıkmasını sağladı. Araç, eğer şoförün bayıldığını ya da uyuduğunu düşünürse, kendini güvenli bir şekilde sağa da çekebiliyor.
Sürdürülebilir ve çevreci
2020’lerden itibaren ise sadece trafiktekilerin değil, gezegenin güvenliğinin de düşünen otomobiller ortaya çıktı. Çevreye daha az zarar veren, karbon emisyonu olmayan elektrikli otomobiller, sürdürülebilir bir dünya hedefinin de bir parçası olarak yerlerini aldılar. Uzak olmayan bir gelecekte, araçların akıllı altyapılarla birlikte hem ulaşım sistemiyle hem diğer araçlarla haberleşerek tümüyle otonom kontrol edilmesi bekleniyor. Sürücünün, yalnızca gideceği yere söylemesi, emniyetli bir sürüş için yeterli olacak. Hız, şerit değiştirme, yolu aydınlatma, fren yapma gibi işler, aracın kendisi tarafından yapılacak.
OTOMOBİLDE GÜVENLİĞİ SAĞLAYAN İCATLAR VE ÖNEMLİ ADIMLAR
1912 – Araçlarda çelik gövde kullanıldı
1912 – Far icat edildi
1926 – Sis farları icat edildi
1936 – Yokuş destek sistemi icat edildi
1946 – Daha iyi yol tutan radyal lastikler icat edildi.
1948 – Adaptif far icat edildi
1950 – Yağmur sensörü geliştirildi
1953 – Hava yastığı icat edildi
1954 – Acil otomatik fren sistemi icat edildi
1956 – Geri görüş kamerası ilk kez kullanıldı
1958 – Hız sabitleyici ilk kez kullanıldı
1959 – Üç noktadan emniyet kemeri icat edildi
1960 – Çarpışma sırasında katlanabilen şasi kullanımı başladı
1962 – Araç çocuk koltuğu ilk kez kullanıma girdi
1971 – ABS fren sistemi icat edildi
1977 – Gündüz farları kullanılmaya başlandı
1977 – Yarı otonom araç üretildi
1980 – Gazla şişen hava yastığı ilk kez kullanıldı
1986 – Lastik basıncı izleme sistemi icat edildi
1986 – Otonom araç icat edildi
1988 – Otomotiv baş üstü ekranı kullanıma girdi
1989 – Şerit değiştirme, şerit hizalama ve şerit takip sistemi icat edildi
1991 – Geri görüş kamerası seri üretimde kullanıldı
1992 – Çarpışma önleme sistemi icat edildi
1992 – Elektronik park sensörü icat edildi
1992 – Kendi kendine park eden otomobil kullanıcıya sunuldu
1995 – Kaymayı önleyen ESP icat edildi
1996 – Euro NCP kuruldu
1997 – Yokuş iniş kontrol sistemi kullanan ilk araç yollara çıktı
2000 – Gece görüş sistemi kullanıcıya sunuldu
2000 – Ticari kamyonlarda şerit değiştirme uyarısı kullanımı başladı
2000 – Uydu navigasyon sistemi sivil araçlara geldi
2001 – Kör nokta monitörü geliştirildi
2003 - Acil otomatik fren, seri üretimde kullanılmaya başlandı
2003 – Araç kör nokta uyarı sistemi geliştirildi
2003 – Şerit takip sistemi seri üretimde kullanılmaya başlandı
2006 – Otomobillerde LED far kullanımı başladı
2007 – Çevre görüş sistemi araçlarda kullanılmaya başlandı
2008 – Trafik işareti tanıma sistemi geliştirildi
2008 – Yaya algılama icat edildi
2009 – Kavşak yardımcısı geliştirildi
2009 – Sürücü uyku tespit sistemi üretildi
2009 – Yan rüzgar stabilitörü üretime dahil oldu
2010 – Elektrikli araç uyarı seslerine ilişkin düzenlemeler yayınlandı
2010 – Ters yönde sürüş uyarı sistemi geliştirildi
2015 – Acil durum sürücü asistanı ile sürücüsü uyuduğu ya da bayıldığında kenara çeken sistem geliştirildi
2016 – Sürücü yorgunluk algılama sistemli ilk araç yollara çıktı
2024 – Akıllı hız yardımcısı Avrupa’da üretilen tüm araçlara yayıldı
30.8ºC
Ankara
