Yanlış nefes almak nelere yol açabilir?

Nefes… Hayatın en sessiz ama en hayati hareketi… Üzerine pek düşünülmese de gün içinde nasıl nefes alınıp verildiği, bedenin çalışma biçimini doğrudan etkileyebiliyor. Çoğu kişi farkında olmadan yüzeysel, aceleci ve göğsün üst kısmında takılı kalan bir soluk alışkanlığı geliştiriyor. Bu değişim bir anda olmuyor; zamanla yerleşiyor, sıradanlaşıyor ve “normal” sanılıyor.

Tam da bu noktada asıl soru ortaya çıkıyor: Yanlış nefes alma alışkanlığı vücutta nasıl bir karşılık buluyor ve uzun vadede neleri değiştiriyor? Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. İpek Özmen’le konuştuk.

Bütün organlar için önemli

Soluk alıp vermek tüm organların çalışması için gerekli olan hayati bir döngünün parçası. Eğer döngü yeterince verimli işlemiyorsa, beden bunun sinyallerini vermeye başlıyor. Prof. Dr. Özmen, durumu şöyle özetliyor:

“Nefes almamızın amacı aslında bütün vücudumuza oksijenin girmesini sağlamak. Böylece kirli hava çıkıp oksijenli temiz hava giriyor. Beynimiz, kalbimiz ve bütün dokularımızın buna ihtiyacı var. Dolayısıyla iyi bir nefes aldığımız zaman bu dokulara oksijen gidiyor. Eğer etkili bir nefes almıyorsak öncelikle çabuk yoruluruz, panik oluruz ve daha çok nefes darlığını hissederiz. Oksijenin vücutta dolaşımını etkin olarak sağlamadığımız için de enerjimiz düşer.”

[Fotoğraf: Getty Images]

Nefes alma alışkanlığı neden bozuluyor?

Çoğu insan doğru tekniği aslında hiç öğrenmeden büyüyor. Üzerine bir de bazı fiziksel engeller eklendiğinde süreç iyice karmaşık hale gelebiliyor. Zamanla kişi bilmeden farklı bir yönteme yöneliyor ve bu da kalıcı alışkanlığa dönüşebiliyor. Prof. Dr. Özmen, “Aslında pek çok faktör var. Bir, burun tıkanıklığı… Burunda irilik veya burun pasajından havanın geçmesiyle ilgili sıkıntılar yaşarsak o zaman daha çok ağızdan nefes almaya yöneliyoruz. Aslında hem yaş aldıkça, yaşımız ilerledikçe, vücut yapımız değiştikçe bu tarz durumlar ortaya çıkabiliyor” diyor.

Günlük hayatta sorun yaratabiliyor

Başta küçük bir ayrıntı gibi görünen bu durum, uzun vadede günlük yaşamını etkileyebiliyor. Kişi kendini çabuk tükenen biri olarak görmeye başlıyor. Hareketten kaçınabiliyor, sosyal ve fiziksel aktivitelerini sınırlayabiliyor. Bu psikolojik bir baskı da yaratabiliyor. Prof. Dr. Özmen, yanlış nefes almanın doğuracağı muhtemel sonuçlar konusunda şunları anlatıyor:

“Uzun vadede kişinin hayat kalitesini etkileyebilir. Kişi daha çok yorulabilir ve efordan kaçınabilir. Çünkü çabuk yorulacağını düşünür. Strese girer, anksiyete yaratır. ‘Nefes darlığım var, şunu yapamıyorum, buna yetişemiyorum’ diye düşünür. Günlük hayatını kısıtlamaya başlar.”

Doğru yöntemi uygulamak zor değil

Doğru nefes almak için havayı burnumuzdan alıp göğüs kafesinin ve karın bölgesinin genişlediğini hissederek kontrollü biçimde vermek gerekiyor. Ancak kısa ve düzensiz soluk alışkanlığı farklı sıkıntılara da kapı aralayabiliyor. Özellikle hareket halindeyken kontrol kaybı daha belirgin hale gelebiliyor. Prof. Dr. Özmen, bu noktada, “Eğer kısa kısa nefesler alırsak, nefesimizi ayarlayamazsak daha çok hava yutarız. Çünkü her zaman oturmuyoruz, her zaman evin içerisinde dolaşmıyoruz” uyarısı yapıyor.

[Fotoğraf: Getty Images]

Kronik solum hastaları için önemi ayrı

Doğru nefes almak özellikle kronik solunum sorunu yaşayanlar için daha da önemli. Çünkü tedavinin bir kısmı, soluk alma biçimine bağlı. Doğru teknik, kullanılan ilaçların etkinliğini de belirliyor. “Biz göğüs hastalıkları branşı olarak kronik akciğer hastalarıyla ilgileniyoruz. Astım, KOAH, bronşit hastaları ya da kronik solunum yetmezliği hastalarında doğru nefes alma çok çok önemli” diyen Prof. Dr. Özmen, şöyle devam ediyor:

“Çünkü bu hastaların ilaçlarının bir kısmı aynı zamanda hava yoluyla kullanılan, doğru nefes tekniğiyle kullanılması gereken ilaçlar. Diğer taraftan uzun vadede bazı cihaz kullanımları olabiliyor. Oksijen desteği gibi… Bu hastalara biz özellikle doğru nefes alma tekniklerini öğretiyoruz. Bu amaçla bir pulmoner rehabilitasyon ünitemiz var. Burada fizyoterapistlerimizle birlikte doğru nefes alma teknikleri ya da hastayı rahatlatacak teknikleri de öğretiyoruz.”